May 20, 2022
From Center For Stateless Society
224 views

Okumak ├╝zere oldu─čunuz makale, Sebastian Bn Zaydan  taraf─▒ndan kaleme al─▒nm─▒┼č ve Efsa taraf─▒ndan T├╝rk├že ÔÇÖye ├ževrilmi┼čtir. 22 ┼×ubat 2022 tarihinde ÔÇťAmerican Incompetence, not Afghan CorruptionÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.

Afganistan olaylar─▒ sonras─▒ iyi niyetli bir analiz

─░lk kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m yabanc─▒lar─▒n ├žo─ču, uluslararas─▒ k├ór amac─▒ g├╝tmeyen kurulu┼člar i├žin ├žal─▒┼čan ve onlardan mali anlamda destek alan iyi niyetli g├Ân├╝ll├╝ler ve akademisyenlerdi. FilistinÔÇÖdeki ├žocuklar─▒n ├žo─čusu gibi ben de ├žocuklu─čum boyunca Filistin davas─▒n─▒n bu gen├ž, canl─▒ ve g├Ârm├╝┼č ge├žirmi┼č destek├žilerini putla┼čt─▒rd─▒m. Ancak, ergenlikle birlikte bir ┼č├╝phecilik kendini g├Âsterdi. En az on y─▒l daha tecr├╝besiz olmam─▒za ra─čmen, arkada┼člar─▒m ve ben bu organizasyonlar─▒n ├žo─čuna n├╝fuz etmi┼č da─č─▒n─▒kl─▒─č─▒ ve sal├óhiyetsizli─či kolayca fark edebiliyorduk. G├Ân├╝ll├╝lere bireyler olarak bak─▒┼č a├ž─▒m─▒z de─či┼čmeye ba┼člasa da en endi┼če verici olan ÔÇŁ STK k├╝lt├╝r├╝ÔÇŁ olarak adland─▒rd─▒─č─▒m─▒z ┼čeyden kaynaklanan yap─▒sal sorunlard─▒ ÔÇö yerli halk─▒n gayretlerinin bast─▒r─▒lmas─▒ ve ├╝niversite ├Â─črencilerinin bo┼č bir d├Ânemlerinde ge├žici giri┼čimlerle uzun vadeli ├ž├Âz├╝mler ├╝retmeye ├žal─▒┼čmas─▒ vb. Neyse ki zamanla bir ele┼čtiri ya─čmuru k├╝resel olarak kendini g├Âstermeye ba┼člad─▒. 2000ÔÇÖlerin sonunda, ÔÇťmesih kompleksiÔÇŁ, ÔÇťg├Ân├╝ll├╝ turizmÔÇŁ ve ÔÇťtravma pornosuÔÇŁ gibi terimler ana ak─▒m yay─▒nlarda bile gayet yayg─▒nd─▒.

K├ór amac─▒ g├╝tmeyen ├žal─▒┼čmalar─▒n bu potansiyel sorunlu y├Ânlerine ili┼čkin fark─▒ndal─▒─č─▒n bug├╝n halen ge├žerli oldu─ču kolayl─▒kla iddia edilebilir.  Anekdot vermek gerekirse, ABDÔÇÖdeki y├╝ksek lisans e─čitimim s─▒ras─▒nda, yerinden yurdundan edilmi┼č bireylere yard─▒m etmeyi ama├žlayan k├ór amac─▒ g├╝tmeyen bir kurulu┼čun i├žinde yer ald─▒m. Bir program─▒n dikkate al─▒nabilmesi i├žin bile ┼čart olan asgari gerekliliklerin, topluluk ├╝yeleri ve taban insiyatifleriyle i┼čbirli─či i├žinde olmak, olaylar─▒ sebep sonu├ž ili┼čkisi i├žinde de─čerlendirmek ve sonu├žlar hakk─▒nda iyice d├╝┼č├╝nmek oldu─čunu ├Â─črenmekten mutluluk duydum. ─░┼čbirli─či yapt─▒─č─▒m─▒z bir ├╝niversite program─▒, m├╝lteci ├žocuklar i├žin ÔÇťsanat terapisiÔÇŁ dersleri vermek ├╝zere MidilliÔÇÖdeki m├╝lteci kamplar─▒na ikinci s─▒n─▒f ├Â─črencileri g├Ândermek istedi─či zaman kurulumuz teklifi oybirli─čiyle geri ├ževirdi. Ba┼čka bir sivil toplum kurulu┼čunun temsilcisi, ├╝niversite ├Â─črencilerini ÔÇťAfrikaÔÇÖdaki m├╝lteci kamplar─▒ndaÔÇŁ ├žocuk futbol antren├Âr├╝ olarak g├Ân├╝ll├╝ olmaya g├Ânderen bir program haz─▒rlad─▒─č─▒nda (bir g├Ân├╝ll├╝ asla futbol oynamad─▒─č─▒n─▒ bile s├Âyledi), onlar─▒ geri aramad─▒k bile.

Dahas─▒, b├╝y├╝k geleneksel kurumlar bile daha dikkatli davranmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. ├ťniversiteler g├Ân├╝ll├╝ turizm programlar─▒na kat─▒lma konusunda temkinli davrand─▒lar. Menfaat sahiplerini karar alma s├╝re├žlerine dahil etmek i├žin bazen ger├žek bir ├žaba g├Âsterildi. Ve bir├žok hibe, fon sa─članabilmesi i├žin gereken ┼čartlara d├╝┼č├╝nceleri ve mu┼čerriߪą analizlerini dahil etmeye ba┼člad─▒.

Yukar─▒dakiler g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda AfganistanÔÇÖdaki son olaylarla ilgili diskur, ├Âzellikle ilk bak─▒┼čta kafa kar─▒┼čt─▒r─▒c─▒d─▒r. KabilÔÇÖin TalibanÔÇÖ─▒n eline ge├žmesinden bir hafta sonra, PBS, NBC ve CBS dahil olmak ├╝zere ├žo─ču b├╝y├╝k ABD haber a─č─▒, John SokoÔÇÖnun ÔÇô ObamaÔÇÖn─▒n AfganistanÔÇÖ─▒n Yeniden ─░n┼čas─▒ i├žin ├ľzel M├╝fetti┼č olarak atad─▒─č─▒ ki┼či- Afgan kurumlar─▒ndaki yayg─▒n ÔÇťyabanc─▒ yolsuzlu─čunÔÇŁ nas─▒l ABD destekli h├╝k├╝metin ├ž├Âk├╝┼č├╝n├╝n arkas─▒ndaki ana itici g├╝├ž oldu─čuna dair al─▒nt─▒lar─▒ yer al─▒yor. Yine de b├╝y├╝k medya a─člar─▒ndan vatansever Amerikan efsanesini desteklemeleri beklenebilirdi. Ger├žekten ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ olan ┼čey, bu konular─▒n ÔÇťprogresifÔÇŁ ├ževrelerde papa─čan gibi tekrarlanmas─▒d─▒r.

Afganistan ├╝zerine bir podcast serisi ├╝zerinde ├žal─▒┼č─▒rken, ekibim ve ben, ├╝lkenin 20 y─▒ll─▒k Amerikan i┼čgali s─▒ras─▒nda AfganistanÔÇÖda g├Ârev yapm─▒┼č yar─▒m d├╝zine k├ór amac─▒ g├╝tmeyen personel ve akademisyenle g├Âr├╝┼čt├╝k. AfganistanÔÇÖdaki ABD destekli kurum ve programlar─▒n k─▒r─▒lganl─▒─č─▒n─▒ kesin olarak neyin a├ž─▒klayabilece─či soruldu─čunda, g├Âr├╝┼čmecilerin her biri John SokoÔÇÖnun g├Âr├╝┼č├╝n├╝ tekrarlad─▒. Afganlar─▒n ta┼čral─▒ tutumlar─▒n─▒n modern Amerikan tasar─▒m─▒ programlar─▒n ├ž├Âk├╝┼č├╝ne yol a├žt─▒─č─▒na dair sa├žma d├╝┼č├╝nce, bir ┼čekilde kabul g├Âren bir ger├žek haline geldi ve tek bir kar┼č─▒t ses ├ž─▒kamad─▒.

├ťnl├╝ bir Amerikan ├╝niversitesinden akademisyenlerle yap─▒lan bir r├Âportaj ├Âzellikle dikkatimi ├žekti. ─░lgin├ž bir ├Ârnek vaka ├žal─▒┼čmas─▒ olsa da bu giri┼čimin bu t├╝r programlarda yayg─▒n olan bir├žok sorunu i├žerdi─čine inan─▒yorum. Bu akademisyenler, USAID taraf─▒ndan finanse edilen bir programda birlikte ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ 100ÔÇÖe yak─▒n AfganÔÇÖ─▒n ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒ organize etmede etkili oldular. Kabil ├ťniversitesi ile s├Âz konusu Amerikan ├╝niversitesi aras─▒ndaki giri┼čim, belirli bitkilerin tar─▒msal verimini art─▒rmay─▒ ama├žl─▒yordu. G├Âr├╝┼č├╝len ki┼čiler, Kabil ├ťniversitesi sunucular─▒nda ve programlar─▒n─▒n destekledi─či Y├╝ksek Lisans ├Â─črencilerinde merkezi bir veri taban─▒n─▒n olu┼čturulmas─▒n─▒ uzun uzun tart─▒┼čt─▒lar. Akademisyenler, Afgan ekibinde cinsiyet oran─▒n─▒n ├žok dengesiz oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝kleri i├žin se├žilen ├Â─črenciler %80ÔÇÖin ├╝zerinde kad─▒nd─▒ (program daha sonra cinsiyet d├Ân├╝┼čt├╝r├╝c├╝ olarak pazarland─▒). Taliban KabilÔÇÖi ele ge├žirdikten sonra, ilgili ki┼čilerin anonimli─čini korumak i├žin sunucular─▒n silinmesi gerekiyordu. G├Âr├╝┼č├╝len ki┼čiler, bu ÔÇťgerekli ara┼čt─▒rman─▒nÔÇŁ art─▒k kay─▒p oldu─čundan yak─▒nd─▒lar. Afgan m├╝lteciler, KabilÔÇÖden ald─▒klar─▒ diploma uluslararas─▒ d├╝zeyde akredite olmad─▒─č─▒ i├žin ┼ču anda bir Avrupa ├╝niversitesine kaydolmaya ├žal─▒┼č─▒yorlar. Program─▒n toplam maliyeti on milyonlarca dolard─▒.

Afgan meslekta┼člar─▒n─▒n g├╝venli─čine olan ba─čl─▒l─▒─č─▒ alk─▒┼člansa da bu program─▒n be┼č y─▒ldan fazla s├╝ren ├žal─▒┼čmas─▒ s─▒ras─▒nda al─▒nan baz─▒ kritik kararlar─▒n arkas─▒ndaki mant─▒─č─▒ sorgulamamak zor olur. Afganistan, herkesin bildi─či ├╝zere ademi merkeziyet├židir ve BM d├╝┼č├╝nce kurulu┼člar─▒, yaln─▒zca yerel topluluk taraf─▒ndan y├Ânlendirilen giri┼čimlerin ba┼čar─▒l─▒ olabilece─čini defalarca vurgulad─▒. Ayr─▒ca, Amerikan i┼čgali s─▒ras─▒nda internete eri┼čim %13 civar─▒nda zirve yapt─▒ ve bu ├žo─čunlukla yabanc─▒ altyap─▒y─▒ kullanan b├╝y├╝k ┼čehirlerle s─▒n─▒rl─▒yd─▒. Yerel ├žift├žilerin merkezi ├ževrimi├ži veri taban─▒na nas─▒l eri┼čebilecekleri veya bundan nas─▒l yararlanabilecekleri program materyallerinde yeterince a├ž─▒klanmam─▒┼č. Veri toplama, Afgan personelinin (├žo─čunlukla kad─▒n) KabilÔÇÖden AfganistanÔÇÖ─▒n d├Ârt bir yan─▒ndaki ├žiftliklere y─▒lda birka├ž kez g├Ânderilmesiyle ger├žekle┼čtirilebilirdi. Son olarak, biyolojide doktoras─▒ olan biri ÔÇťtoplumsal cinsiyet temal─▒ÔÇŁ bir programa liderlik etmek i├žin yeterli olur mu?

G├Âr├╝┼č├╝len ki┼čiler, AfganistanÔÇÖdaki Amerikan giri┼čimlerinin s├╝rd├╝r├╝lememesinin nedeninin baya─č─▒l─▒k oldu─čunu iddia ettikten sonra (baya─č─▒l─▒─č─▒n bu ├Âzel programla nas─▒l bir ili┼čkisi oldu─ču belirsizli─čini korudu), bu giri┼čimin kal─▒c─▒ bir etkiye sahip olmas─▒n─▒ sa─člamak i├žin ne yapabilecekleri konusunda onlara bask─▒ yapt─▒m. Yan─▒t, i┼čten ├ž─▒kar─▒lmadan ├╝├ž ay sonra bile sa─č─▒r edici bir sessizlikti ve meslekta┼člar─▒n─▒n kurtar─▒lmas─▒ndaki rolleri hakk─▒nda d├╝zinelerce r├Âportaj vermesine ra─čmen, se├žkin akademisyenlerden olu┼čan bir ekip, analiz yapmak veya be┼č y─▒l hakk─▒nda d├╝┼č├╝nmek i├žin ├žok milyon dolarl─▒k programda bir araya gelmedi.

AfganistanÔÇÖda di─čer topluluklardaki yard─▒m ├žabalar─▒na ili┼čkin y─▒llarca s├╝ren d├╝┼č├╝n├╝mlerden ├ž─▒kar─▒lan dersler, AfganistanÔÇÖda g├Âz ard─▒ edildi ve bunun ac─▒ meyvelerini hepimiz yiyoruz. Propagandaya meydan okumal─▒ ve yirmi y─▒l─▒ a┼čk─▒n ilerlemenin bir aydan k─▒sa bir s├╝rede kaybedilmesinin nedeninin Afgan baya─č─▒l─▒─č─▒ de─čil, Amerikan kabiliyetsizli─či oldu─čunu iddia etmeliyiz.




Source: C4ss.org